Seîd VEROJ/ Seyehmed û Xecê
08 Şubat 2012 / Ji aliyê
Kovarabir ve
Di nav de, Edebiyat, Folklor, Seîd VEROJ, WAR Hejmar 8
Seyehmed û Xecê[1]
Edebiyat û folklorê kurdan wayîrê yew xezînada zaf dewlelmed î. Feqet ena dewlemendê heta ewro bi vatiş û qisekerdişeye ameya. Folklorê nê ameyo nûstiş. Bi rêbaz û termînolojîya edebî nêameyo tesnîfkerdiş û mana kerdiş. Hewceyo ke ma wayîrê bi dewlemendîya folklordê xo bikê; tesnîf bikê û goreyê termînolojîya edebî ya dinya mana bikê û qandê ewro rojî zî newera sero bixebitî.
Mesela Seyehmed û Xecê zî yew parçeyo kehên ê folklora ma wo. Eno nûste de, verê wendişê mesela, ez wazena tayn xûsusiyetanê aye bîyara ziwan:
a) Seyehmed û Xecê hem sey mesela û hem zî bi deyre rey de vajyena. Yanî hem xûsusiyetê nesrî (pexşan) û hem zî ê şiîrî tede estî.
b) Hem xûsusiyetê destan û hem zî ê meselan(çîrokan) tede estî.
c) Kê şênê vajê destan, yew bêjê edebiyatê aristokratan o. Ziwanê şiîrî zî wasiteyê îfade kerdişê enî bejî yo. Destan de zaf ray qahreman yewdo zadegan (Mîre, Axa, Şêx, Serekeşir, … ) o. Mesela Seyehmed û Xecê de qahreman zadegan nî yo, şarî ra yew o; heta tebaxada binên ra yo.
d) Xûsusiyet û vateyê mîtolojî zî te de estî.
e) Mesela Seyehmed û Xecê de vateyê mîtolojî û raşteya civata kurdan dekewta têmîyan, pê resa ya. Eşîrete, keleşeye gawaneye, golikvaneye, xizmetkareye, … Vate û xûsusiyetê civata kurdan î. Pey “felek û melekê mewtî” kewtiş, hêz û qewetê yê(jê), çeka destê (yê)jê; çîqê devî zî xûsusiyetê mîtolojîkî yî.
***
Vanê cayê bî cayê çinî bî, di biray bînê. Namey yewî Ehmed bî û ê ayê bînî zî Mihemed bî. Ceniya Ehmedî bi gede nêweş bî. Beytar de çend aşmî vêrenê Ehmed mireno. Çend aşmî ra pey Homay yew gede dano bide. Namê jê Seyehmed nanê pa.
Seyehmed hem keçel û hem zî seyek bî û xaldê xo hete mendênê. Xalê yê, o weye kerdê. Xalê yê û xalciniya yê zaf feqîr bî. Xo rê dewan û deştan ra geyraynê û bi xizmetkarê û şiwaneyê reyde şêlikê xo vêyarnaynê.
Vanê rojî rojan mîyan de xalê yê agêreno tira yana: “Sîehrnedê mi, gurrîyê mi, bi eno(no) hewa geyrayişî reyde nê beno, ma xorê yew gawanê, golikvaneye yan zî karîna bikê ke bişênê mirdî nan biwerê(borê), hîna rind nêbeno?” Seyehmed vana: “Xalo ti zanê”. Xal tikê xo verd delîlya û agêra Seyehmedi ra va: “Ma şorê(şirê) yew dewe û ez to rê gawaniya ay dew gêna, ti şo gawanê bike û ez zî nan-man arêda û ma ko xo rê pey îdare bikê, viyarnê.
Da piro xal, cenî û biraza rayir kewti şî. Dûr nizdî epeyî rayir şî. Raştê yew dew ameyê û ewcade bî meymanê muxtarî. Şamiya xo werd û tira pey gam ü wext vîrat, muxtar tadya hal û haca meymanandê xo persa. Xalî va: “Hal û haca ma, … ena ya.” Muxtar zî gamî fikirya û agêra va: “Madem ke şima feqîr î û gedeyê şima zî esto, mi gawaniya dew daye şima.” Seyehmed û xalê xo gawaneya dewe girewte.
Seyehmed tadiya xaldê xo ra va: “Yewna çî esto ha, ti zanê xalo.” Xalê jê va: “çiyo?” Seyehmed’î va: “ Anka meyşte amnan ame û ez şiya dewarandê şarî ver, yew pirên mi ra yo û citê timanî mi payde yî û serey mi zî keçel o, eger ke meys û mêşî zor bidê mi, ez ko şora dekuya qulan-milandê zinaran û seyda daran, ko dewar zî na raye moz bikê. Wexto ke dewarî moz kerd, şono dekuweno bexçandê şarî, bostanandê şarî, heban û ziyanandê şarî. Êrey der ke ez ameyo keye, ay wext ko şar çiwan û şewtanê xo bigîro û bêro ma ser de. Ko yew vajo gayê mi nêameyo, yew vajo manga mi nêameya, yewî vajo golika mi nêameya û yewî vajo ziyanê mi çerayo ez ko çi bika, çi ciwab bida. Ti zanê ez nişêna ciwab bida.
Ez nêşona dewaran ver.” Xalê jê tadya va:
- La ti vanê çi? Ma sekê?
- Ti zanê.
Ma gerek yew kar û xebat bikê. Ma mecbur î. Ma şorê torê golikvanê bigirê.
- Şima zanê.
Xal şî muxtarî hete va: “Wila bêmiradê ma nişêno şoro dewardê pîlî ver, feqet golikvanê belkî bişêno”. Muxtarî zî golikvanê daye bide.
Seyehmedê to dest bide kerd şi golikan ver. Çiqas şînê golikî veradaynê çere, o bi xo zî yew qûça gergerî bîne û timo şînê wêra ay qûç ver de roniştê delîlyaynê, fikiryaynê. Golikî xo vera çeraynê û êrey der girotê ameynê keye.
Rojî rayna golikî berdî yaban de veradayê çere û o şi qûçe ver de ronişt dişmîş bî va, “gelo ena maya mi û pî mi merdî, ez seyek menda û yewî xêr û xeratê ênan nêkerdo. Enî golikî çewres heb a. Nêmey yên ê mi û nêmeyo bîn zî ê dewijan î, yanî vîst heb bara min a, vîst heb zî bara dewijan a. Bawo ez ê xo serebirrnena dana xêr û xêratê may û pêrdê xo. Ena hewa dişmîş bî û warişt ay golikan ra vîst heb serebirrnayê. Nopol, dopol qertelê belatî ameyê ser, vergî, lûy, teyr û tebûro veyşan ameyê bide. Ên pîzey xo dekerd. O zî êrey ame keye. Dewijî nopol ra, dopol ra ameyê yê ser. Çi yo, çi niyo? Ay va golika mi nêameya, ay bînî va golika mi nêameya, … veynda Keçelî da va: “to sekerdo bêmirad, enî golikî kû ra de mendî” keçelî va: Wila ez rast vana, zurî nêkena.
May û pîyê mi çi wextan ra merdî yewerî ênan rê xêr û xêrat nêkerdo. Ey golikî çewres heb bî. Vîst heb bara min a, vîst heb zî bara şarî ya. Mi golikê xo serebirrnayê û day xêr û xêratê may û pêrdê xo.” Dewijî yenê bide, …
Xalê yê ewniyeno nêbeno. Keçel girot û dew ra vejyayî. Raykewtî şî. Epeyî ca şî û xal tadiya cenîda xo ra va: “Ma enî bêmiradî sekê la? Anka şew bî, ma jê hewn de veradê û xo rê perrê şorê cayra, ke ma enî ra bixelisî yan zî ma kura şorê, belayê jê ma serî ser de yeno(O- Keçel zî enî qisanê yên goşdareno). Dosera ma wardî yê hewn de caverdê û ay lehêfê ma pêro pêşe ma wegîrê û xo rê weyta ra/wita ra vejî.” Xal û xalcinî dosera wardenê lehêf ti ro pêşenê, ti mevaje ke keçel verê ênan warişto tay pertal-mertalî û çî-mî ewra de dekerdo cadê xo û lehêf xo piro pişto û şiyo xo limito. Ên wariştî lehêfê xo wegrot û yella şî.
Zaf tay epeyî ca şî. Nizdî yew dew bî û kûtikan dor-norê yên girewt. Ena heta, ay heta vir bî, hoşt, hoşt, hoşt, hoşt, …. Xal tadya cenîda xo ra va: “Cenekê! To dî ma sekerd. Anka Keçelekê ma weytade bibînê, ka dekuyo kûtikan miyan her yew, yew heta biko, yen vila biko. Anka ko ka ma parçe bikê.”
Enî vatiştê xalî ser ra, keçelekê to va: “Xalo mi rone, ez weta ya.”
Xalî şalage xo pey ra ronaye. Willa Keçelekê to vejya dekewt kûtikan mîyan û her yew, yew heta kerdî. Ancîna pêro têreyde raykewtî şî.
Cenêke tadyay va: “Ma kû ra şonê!” Mêrdekî va: “Ma şorê ziyare ser. Şar yeno ziyar ser nan-man, zad-mad û sewbîna çî-mî danê. Ma ewra de ko yew-di rojî pîzeyê xo dekê, mird bikê, çî-mî borê.” Wexta ke şî zîyare ser, Seyehmedî ewra de qicekandê şarî ro da, firaqî şikitî, firaqî tirawitî, … Hemin va: “Heyran eno bêmirad bira nêvindeno. Eno çi yo? Çi kare yo?” yew pîrik zî teyşan bîbî û şî va: “Tikê aw çinya, bidê ma bişimê.” Yew cenêk şî tikê adaşt û mîza xo dekerd arde day bide. Pîrik va: “Eno çi hawa yo?” Cenêk va: “ha hew! Ti nêzana, yew hejdiye dekewto fekdê eynîdê ma, xo rê qorî mîza yewbin wenê, qorî mîza dewarî wenê û aw-maw ma dest nêkûwena. Hewte ra hewte, êne ra êne û aşim ra aşime yew ray aw dana û hinî nêdanê. Ay hejdîye timo çimedê ay eynî de vinderte yo.” Ay game zî Seyehmedê to weyra ra vîreno û cenêk tadyena vana, eno lajek heze fizul bo, ma yê berê ver ay hejdiyê bidê. Ay gam zî Keçelek(Seyehmed) tadya va: “Wabo. Ez şona, ez şona yê kişena.”
Da piro şî. Şî ewra (çimedê aw ser). Yew çeka yê zî esta. Çi ya? Yew kateyê çîqdê devî yo. Feqet bido çîro, ay çî sax nêmaneno û ard ra nêwardono. Pancas heb qetil zî biko, ay çîqe devî yo. Çîqê devî girewt û şî fekdê eynî de vindert. Wêre de tikê pawit û ewniya marrê(hejdiyê) to vejîya. Hejdîye senî ke vejîya, Keçelekê to dapira yê kişt. Ti ra pey aw hinî ameye. Keçelek agêra va: “De kam xo rê aw beno wa hinî bêro bero”. Dîre(du-hire) rojî şarî aw xo rê berde û ti ra pey Keçelekê to va: “Mi marr nêkişto(!), ez nêverdano yewî aw bero”. Yanî seba aw ay mêrdiman ra xerac waşt.
Milete va “Liya eno hawa nêbeno heyran(!)”. Herê(!) Keçelek goş bi yewî dano(!).
Wêra de yew zama zî newe zewicyayo û aw nêcaweno. Agêra va: “Law eno çîyo vanê yew Keçeleko pîs şiyo ewra yew marr kişto û nêverdano millet aw biyaro. Ez anka şira yê geber kena ewra de.” Zamay to dapira şî. Keçelekê to çîqê devî cord weşend bide, zama têserde qelibya. Ca de wişk û biring bî. Zama zî kişt. Ey dewe pêro pey hesiyayê ke zama kişto, pêro derê bî dişmenî, têde qelibyayî yê serde. Wexto ke dewijî pêro qelibyayî yê serde, o perra şî.
Tira pey beyntardê ay dewijan û Keçelekî de neyarê peyda bî. Keçelekî yew wext teber ra mahkumê kerd û çewres heb gamêşê ay dewijan kiştî. Yanî çewres heb bêjdê gamêşan ra. Nêverdaynê ke yewî ay dew ra vejyo teber. Pêro dew mîyan de mahkum bî. Ey ewniya ke nê, peyniya enî hawayan nîna, ay memleket ra perra şî. Şî yewna memleket.
Cayo ke şiyê, wêra de yew axa bînê, vengan day bî. Axa wayirê mal û milkî, bax û bexçan û qewm û eşîr bî. Çewres heb keleşê yê bînê. Keçelek zî pê hesiya ke bi eno hawa yew axa ewta de esto. Keçelekî xo hete va: “Ez şira axay hete. Çewres heb keleş weye keno. Wa ezê biba çewres û yew. Eger mi qebûl biko(!)”
Wexta ke şono dewda Axay, daşta heynî ser ra vêreno û ewniyeno ke dîrê keynekî eynî sero yê û o zî qay tikê teyşan bîyo û tadyeno keynekan ra vano: “Xêrê xo yew tasa aw bidê ma borê” Ey keçelê yê zî heta pey mili şiyo û şekirya yo. Ay vatişdê yê sera, wirdî keynekî têfeka wiyayê û peya xo taday yê va:
“Tû, eno pintî û pîs anka ko keçelê yê dekûyo aw mîyan, zerra ma qelibnay, ay heta şo.” Bide wiyay. Keçelek tadya va: “bawer bibênê ke, ko rojî bibo şima wirdî bêrê mi hete û mi ver ra bigêrê, bikê-nêkê ez ko yew lew şima ra nêda. Xo hende cor ra megîrê.”
Da piro şî. Şî Axay hete. Axay va: “Ha Keçelekê mi, to xêr o?”
- Wila ez ana veng geyrena, bêkar û bêdebar a. Mi namey to eşnawito, ti çewres-pancas heb keleşan weye kenê, ti wayîrê namî yî û bi vengan î, meymanê to zaf şonê yenê, ez wazena ti weyta de yew kar û gûre bidê mi; yan seyîsê, yan qahweçiyê, yan şiwaneyê û yan zî destirmanê bidê mi, ez weyta to hete de bixebitya.
Axa yana:
- Ti şênê qahweçî desta bigeyrê! Yanî qahwe bikûyê, qahwe berê-bîyarê!
Willa ti emir bikê û qahweçî zî mi rê misade biko, ez nêzaniba zî, ez ko bonder biba.”
- De wa bo.
Axay veynda qahwecî da û qahwecî ame. Qahwecî zî yew pehlîwan o, keleş o. Axay ti ra va:
- Ti enî gedî bigirê xo hete, to rê şagirtê biko, senîn o? Qahwecî cor û cêra tira ewniya û va:
De gede keçelê yê pey viyî do, ez enî bera seka. Axay va:
- Law de wa keçelê xo timo bişûyo, xo pak tebîşo û to rey de yardim biko.
Keçelek tadya va:
-Axayê mi!
-Haa.
- Qahwacî to ê xo va. Ezê e xo vana.
- Vaje.
- Eno qahwecî to, rojî ez qahwa bikuya, ez vaja qahwe bîyo û o zî vajo nebîyo, qalê ma pe perrê û ez piroda yê bikişa, qetlê yê xo vîye bika, ti ko mi rey de dawa bikê? Ê mi zî eno vatişê mi esto. Pêro yewbina ewniyayî û wiyay va:
- E, e to kişt sek, wa qetlê yê to rê helal bo.
Yanî henekê xo bide kenê. Keçelekî da piro şî.
De enî keleşê Axay her serr şonê rayirdê karwanî ser, semedo ke karwan erdê yên mîyan ra vêreno şono Heleb, şonê Musil, her yew karwanî ra graw gênê anê û pê îdarê xo kenê. Yanî îdarê yên ay karwan û keleşan sero yo.
Keçelekê to zî dest bide keno, qahwecî hete xebityeno. Rojî qahwe kûweno û beno qahwecî nawneno vana:
Bewnî bîyo yan nêbîyo? Qahwecî vana:
- Keçelê mi hema nêbîyo.
- Ez vana qay bîyo, eksîye meke.
- Ez to ra vana nêbîyo. bigîre bere.
- Ez to ra vana bîyo, ez nêbena.
Bi eno hawa qalê yên pê perrenê û qahwecî destê xo hewaneno ke bido piro, Keçelekê to çîqê devî xo vera kaşkeno dano piro û viye yê vero ano warr. Qahwecî erd ra derg beno.
Xeber dekewt millet mîyan va; çi yo, çi niyo? Vane ay Keçelekî qahweçî kişto. Eno pol vazdanê, ay pol vazdanê Keçelekî tebîşene, anê Axayî hete. Axa vano:
To se kerd, to qahweçî senî kişt?
Mi bazarê xo to de kerd bî. Rojo verên mi şima ra va çi Axay mi? Rojo verên mi to ra nêva? Şima bi mi wiyayî. Mi zanaynê qetlê yê mi viye kûweno. Mi da piro, ez vajo mi dayo piro. Şima zî ay wext va “ma to reyde dawa nêkenê”.
Pêro ti ra ewniyenê, vanê miheqeq enî de yew çî esto. Û vanê: “e, temam. Ma to reyde dawa nêkenê.” Bi eno hawa ay dawa wêra de qedyena.
Vanê keleşê Axayî şeş aşmî yan zî serrî de ray şînê vêrdê (rayirdê) karwanî ser û verniya yê birnaynê. Wexto ke karwan cor de yeno, karwanî ra sereyê yew qantire qalibêk sabûn, kîloyêk şeker, çay, … û sewbîna çî-mî girewtênê û ardê Axayî rê. Axa bi çewres keleşdê xo ra bi eno hawa vîyarnaynê, weye bînê.
Rojî keleşî weniştî mayînandê xo û şimşêr-mimşêrê xo bestî, cilî cengî pira girewtî û têdima rêz bî û raybna şî. Keçelek şî Axay hete va:
- Axa, ez bextê to dana, ez rica kena, verad ezê şira. Textê mi pêgûnyay û kêfê mi hende yeno ke ezê şira. Axayî va:
- Lajê mi, ti xo rê ewta de qahwedê xo bewnî. To qahweçî kişto, ti vanê qay ti zaf yew keleşo xurt î. Enî şonê Karwanî vera. Karwan se-disey teno, serekkarwan o. Enî keleşî zî şonê pêro dûrî vindenê, nêewtanê şorê rayîrî ser. Eno gûrey to nîyo. Serekkarwan sereyê her qantire çi dano se ke anê ma xo rê pê îdarê xo kenê. Ti şorê sebeno. Keçelek vano:
- Willa ti misade bikê ez şona.
Axa ewniyeno ki Keçelek zaf vera geyreno, vano; “de ti şonê şo.”
Keçelek vano:
- Ez şona xo rê yew mayîn tewle ra vejena pê şona.
Axa vano: “De ti şonê, şo”.
Heze vajo wa şoro, xo ra qahweçî zî kişto, wa gamî aver bicanimyo şoro. Keçelekê to şono tewledê estoran û destê xo manedê kamike ser nano, maney ya diqat beno û erd reseno. Ay yew xo tikê pêt kena û keçelekê toya zîn/zên keno û weyşeno bide, yella şono.
Keleşê Axayî wexto ki şonê verniya karwanî birrnenê, rayir ra dûrî roşenê.
Keçelekê to raşt şono vêrî sero vindeno. Mayîna xo ewra de besteno û ay çiqê devî xo vera kaşkano(yanî çeka yê zî ay a) rayîrî sero vindeno. Di-hîrê seetîbeyntar de vîrenê û verniya karwanî hêdî hêdî vejyena. De hestorê ki Karwanîmîyande yê, pêro neynikî çaredê yên ra girêdayê qantirî pêro zingilî pira beste yê û gûrmî û nalîya karwanî ya, yeno. Serekkarwan zî peynî de yeno.
Vanê wexto ke karwan ame vêrî resa, Keçelekê to sereyê qantira verêne tebişt.
Qantirçî vano:
- Ay çiyo? Keçelek vano:
- Giraw a. Girawa rayirî ya. Qantirçî vano:
- Law keçelo pis verade serey qantire. Yewdo sey Emer Axay(Axa yo ki Keçelek yê hete xebityeno) çewres heb keleşê yê her serre yeno û belkî amê zî, eno dormaran ra ronişteyê, ma sereyê hestor û qantir yew qaliba sabûnî û yew kîloyê şeker yan zî yew çay dane bide. Ti senî hawa vanê barê qantire.
Wirdî têver nanê û Keçelek vano: “bewnî ez to ra qa1 vana, qantira verêne, ena ki mi tebişta, yew orte ra û yewna zî peynî ra ê min î. Ez û qismetê xo. Hîre hebî qantirî û bi hîrê baran ra, şima bidê mi, ez şima veradana ne ki ez şima vera nêdana.”
Wayirê qantire vano:
- Law ti ne loxmeyê û ne zî nêmloxme yê. Keçelo pîs, verade sereyê qantire. Pê qirike kûwenê û qantirî pêpey ginyenê. Xeber serekkarwanî resena, vano “ay çiyo, çi dawa ya?” Tira vanê “Hal û mesela eno hawa ya; yew keçelo pîs dekewto vernîya qantiran girewta, girew wazeno”.
Serekkarwan vano:
- Ey çiyê biderdê.
Vanê:
- Çî nêwazeno. Hîrê hebî qantiran wazeno. Vano yê vernî, ortî û peyêne. Willa serekkarwan mayîn wenişt û Karwanî vera ramit, ramit û ame vernîda karwanî. Agêra Keçelekî ra va:
- Ay çiyo? Keçelek vano:
Axa, karwan karwano her serrên o, feqet girew girewa her serrêne nîya. Emsar gûre tadyayo, tewirêna bîyo. Qantira vernî bi bardê xo ra, qantira ortî bi bardê xo ra û qantira peynî bi bardê xo ra ê min î. Ez û şansê xo û şimayo şansê xo. Enî heme hîrine şima bidê, ez veradana şima vêrê, eger şima nêdê, ez qirê şima ana, ronena.
Serekkarwan vano:
- Ti çî ke, ti qirê ma anê. Hema çi to ra yena bike û yewda dida xo ra memane. Serekkarwan hesab ra rameno Keçelekî ser ke pirodo, Keçelekê to çîqê devî xo vera kaşkeno û cêra weşaneno bide û serekkarwan corde mayîne ser ra ano warr. Ey wexto ki Keçelekê to serekkarwan kişt, ay qantirçî bînî zî ewniyayê ke durum taloke yo; axayê yên çimandê hemin ver de kişt, Keçelek agêra ay binan ra zî va: “Teslîm bibênê yan zî ez şim yew tek nêverdana.”
Ewniyayê ti ra, ay gede û bi çîqdê devî reyde eno hawa kerd. Xo hete vanê eno hawa bo sek, ma pêrin kişeno. Eno yew gûre tede esto. Keçelek tadya va “verê qantiran bidê ver bi qonaxê Axadê mi.”
Eno hengame de qantirî têro şî-ameyê. Û ay keleşê Axayê ki ay dor-moran de ronişteyê, gûya ên pawenê ke hema şorê vernîya karwanî birnê. Ewnîyayê ke yew merdimî vernîya karwanî birnaya, serekkarwan kişt û karwan têde qelibna pêser. Pêro têde tadyayî yewbina va “Eno gûrey ma nîyo.” Û ên remay ameyê keye.
Axayê ênan va:
Qey şima veng ameyê?
Keleşan va:
- Willa yew çiyo anasarên bî. Ma nêzanê hinî çi kare bî. Çi ki bî, ma ra xidarêr, ma ra tiraameyêr bî. Serekkarwan bi xo kişt, qantirî zî pêro têro piştî û açarnayê.”
Axa vano:
- Liya willa Keçelek şima dima ame. Şima cay yê nêdî?
-Ne. Beno ke o bo.
Keleşan pêrin têfekî ra va:
- Çi keçelek o, çi hal o. Eno gûrey Keçelekî nîyo.
Axay va:
- Dûrbîn bigîrê vejînê banî ser bewnînê, eger Keçelek cay aseno se ke xo ra o yo, nê ke Keçelek cay neaseno se ke xo ra çî ma tede çinyo.
Mêrdimê Axay şî banî ser rayîr xo çima kerd, gelekî vindertî û ewniyayê ke Karwan vejya, cêro yeno û nîlikê çarandê yên ra beriqyenê, tingûringiya yên a, gûrmî û nalî dekewta û Keçelek zî hanîko vernî de mayînda xo wenişte yo û karwan zî yê dima yeno. Ameyê xeber daye Axay va: “Willa hal û mesela eno hawa ya … Ayo ke vernî de Keçelek o. Karwan pêro tadayo, hanîko ano.
Axay va:
- De pêro wardênê derê silamlix vinderê. Pero Keçelekî vera şî. Keçelek ame keye resa va: “Baran biqelibnê, bergiran bestênê û tikê wer bidê enî xizmetkaran. Axayê ênan xo ra şî. Enînan ma reyde ezîyet werdo. Enî barî ardî hetta weyta.” Û cêr ra tadyayê ke heynî ser ra bêro şoro qûnaxdê Axayî. Ceniya Axay tadyaye ti ra va:
- Key to se bo, eno se bî, çi bêj pehlewan o ke karwan pêro xo ver şana ard to rê.
- De willa eno hawa yo.
- De ez enî wirdî keynekanê xo bigîra ey vera şora, mela wûrdîna yewe begem biko, ma enî vera nêdê, bikê zamayê xo, ke ma enî Sultanekî hewanê ronê, eno gûre nîyo.
Axayê va:
- De bigîre şo.
Cenêke wûrdî keynekê xo berdî rayirdê ey sero vindarnayê û Keçelekê to wexto ke daşta ame, caran yew ra zî nêewniya.
Cenêk tadyaye va:
- Mi enî wûrdî keyneyê ardî to rê.
Keçelekî va:
- Qethen. Ez qebûl nêkena. Enî wûrdî keynekê heynî yê. Mi ay wext ênan ra va, rojî bibo şima ko wûrdî bêrê mi vera bigeyrê zî, ez yew lew şimara nêdana. Şima tenezulê xo nêkena. Ez xo tenezulê şima nêkena. Haydê. Wûrdî zî may û wayê min î. Ênan bigîre agêre tepa(peyser). Şorê key xo.
Kilma dere Keçelekî Qebûl nêkerd. Ceneke keynê xo girotî û tepa ageraye şi keye. Axay va: “temam.”
Ay ra dime, hinî Axay yê ard roşayna û zaf deger û qîmet da bide; e’zet, îkram, xoşbêş û teraqa ênan zaf weş bî.
Axa tadya Keçelekî ra va:
- Ti qisur nêbewnî ez yew çî to ra persena.
Keçelekî va:
- Serî û çiman ser pers bike.
Axay va:
- Name to çiyo?
Keçelekî va:
- Namê mi Seyehmed o. Eslê mi Silîvan ra yo. Mi ra vanê Seyehmedê Silivî, wayîrê tîr û kemandê bazinzîvî.
Axa tadya va:
“Ti çi vanê ma sey to bikê, ti çi wazenê ma bidê to.
Ewra de Seyehmed tadyeno bi deyre reyde eno ciwab dano Axayî:
“Axa dilê min divê, ez pê çi dikim mal û milk û melalê dinê.
ez dikim nakim, dilê min nakeve qîz û bûkên xelkê.
ez digerînim nagerînim, nabînim mêrê felekê-melekê mewtê.
eger ez bibînim, ne raya min, bi raya xwedê,
ezê bi herdu çokan bazdim ser singê wî.
ezê ji dewrê Hezretî Adem vir ve bipirsim heta vê dere,
Sewal û pirsên qîz û bûkên xelkê.
ezê ji wî şûnda bipirsim sewala kokima pîra dê.”[2]
Seyehmed ke ena deyre vano, xo aşkere keno. Axa hinî teslîm beno. Û tadyeno vana:
- Heyran ti kûra enî qalî kûra(!) yewî caran mêrê felekî dîyo?
Seyehmed Vano:
- Ê mi ena ya. Mal, milk, keyna û zewac, qethen zerra mi nêdekiwena û mi rê lazim nîyê.
Axa vano:
- La ti vanê çi!
Seyehmed Vano:
Wa pêro to rê sey şitê marda to helal bo. Xatirbê to ez şona hinî.
Axa vano:
- Liya eno hawa nêbeno (labelê pîzedê xo de zî vano werrekîna şoro ez tira bixelisya), senî ti şonê?
Seyehmed Vano:
- Beno, ez şono.
Ay mal, milk, bar û qatirî pêro teslîmê Emer Axay kerdî û raykewt şî. Feqet verê raykewtişî yew hewn dîbî. Hewn dîbî ke, yewî yew dame mîrçikan rê ronaya û o zî şiyo ay mirçikê ki ameyê dame ser pêro firnayê û wayîrê dame ameyo û pê resay, yewbin epeyî çarnayo, feqet yewerî nişênayo zorê ayê bînî bero û badîna wûrdî zî bîyê birayê yewbinan ê axrete. Nameyê yê zî Qeregetran bî. Eno hewn verê şiyayişdê xo dîbî.
Seyehmedê to Axay ra xatir wazeno û dest bi rayanêda aşman û serran keno, şono. Ha weyta ha wêra, çendey rayîr de şono û rojî raştê yew dame yeno ke tay mîrçikî seroyê. Ver bi yên şono û mîrçikî firrenê şonê. Mîrçikî senî ke firrayê, wayîrê dame daşta vejya, ver bi Seyehmedî ra ame û tira va: “Ti kor î, gili to vejyayê. Eno hewt serrîyo mi ay dame ronaya û newe teyr û tebûr ameyo ser, to pêro firrnayê.” Seyehmed yana: “Ti kor bibê, mi çi zanaynê dame ewta ya. Ne ti bê, ne dama to bo.”
Wayîrê dame cor ra ame û Seyehmed zî cêra şî û têro pêşiyayê. Serdê sibayî ra pê girewt Û yewbine heta taştarê(nêmroj) carna. Ray nalî bi Seyehrnedî kewt û va mi ra vanê “Seyebmedê Silîvî, xwedenê tîr û kevanê bazinzîvî. Îlahi kûştina mi hatî bi destê viya yan bi destê gakovî.” Ay bînî zî va: “Hay hay mi ra vanê xoce Qeregetran.”
Ena nalîda Qeregetranî ra pey, Seyehmedî vîrî kewt ke, hewn dîbî û hewndê xo de Qeregetran û o bîbî birayê yewbinan. Qeregetranî zî hewndê xo de dîbî ke, Seyehmedê Silîvî reyde bîbî bira. Û wûrdîn zî hêdîka yewbin verada. Ewra de bî birayê yewbinan ê axrete. Û bi dinya kewtî, wûrdî zî keleş û palewanê bêpaye û xurt bî. Dapiro rayîr kewtî û gêrayê. Ewta gêrayê, ewra gêrayê. Feqet çiqas ke mal û milk û kêf û zewqê dinya raştê yên yeno, ên qebûl nêkenê. Semedo ke çimê yên dinya de çinyo, Seyehrned timo deyre reyde vano:
“Ez pê çi dikim mal û milk û milalê dinê,
keko rabe dûrbinê deyne ber çavê,
tu qe ji min ra nabînî mêrê felekê-melekê mewtê,
eger ez bibînim, jê bigrim heyfa pîra dê. “
Qeregetran zi tadyeno yana:
“Ez ketime bextê te û xwedê,
law ez zanim tu golikê kijan mangê,
tu çawa dikî vê qise û vê xeberê,
tu zenî ku mêrê felekê-melekê mewtê,
ew e, merivekî xaybanê,
ewê rokî ji xeybanê bê,
gelekî sere min û kekê mim biêşîne vê dinê,
Mebêje vê xurtî.”
Eno hawa bi veracê yewbinê vanê û yewbine gênê şonê. Kûra? Ma şorê filan Ko. Şonê ewra. Kûra? Ma şorê filan ko …. Çi gêrenê şima? Zagan ra, cayo asê û mixaran ra gêrenê, ke mêrê felekî veynê. Qeregetran bi aqil bî, tadyeno Seyehmedî ra vano: “Law heyran, qurban willa eno hawa nêbeno.” Seyehmed vano: “Anka torê çi lazimo, ti şênê ey mi rê veyne û ti temaşê min û ey bike.”
Gêrayê, gêrayê, gêrayê, … De yew Mêrê Felekî veyneno! Rojî şî yew koyê berzî ser û Qeregetranî dûrbîn xo çiman vera na û ewniya, ewniya, … va:
-Seyehmed!
Seyehmedî va: Ha!
- Yew çî hanîko mîyandê behre de, heze gûda ternî behre sera kaykeno. De ez nêzana qesir a, ban o, çi yo?
Seyehmedî va:
Haaa! ha! Esil ayo o bi xo yo. Mi vera remayo şîyo ewra, vato qay hinv yewî mi nêreseno. Haydê ma şorê.
Vanê wûrdî hembazan, wûrdî destbirakan dapiro ver bi behre şî. Şî, şî, … şî ewcay ver. Ewniyayê ke e, yew qesirda zaf weş a. Behre sera herikyena, feqet ber-mer, paja-maja pa çinya. Qeregetran tadyeno Seyehmedî ra vano:
- Seyehmed eno çiyo!
Vano ez zana çiyo, xo limito, limito. Mi vera remawo amewo weyta xo limito.
- Law ez rica kena eno hawa mevaje.
- Ez zana xo limito, ti mi rê weyta de vinder, ez şona.
Vanê Seyehmedê to xo bame(rût) kerd û da awro şî goşey qesre tebişt. Ay goşe ra şî goşeyo bîn tebîşt û ewra ra zî şî ay bîn tebîşt. Heme çiyer goşeyê qesre gêra. Tede ne ber esto, ne zî paja esta. Seyehmed wêra de Homay vera gêreno vano: “ya rebê mi, ti mi rê yew ber akê, ez veyna çi mîyandê ena qesre de esto. Ez vana ke mi vera remawo amewo dekewto ewta.” Yani Seyehmed gangêrî gêreno, Homay talla derê yew ber akerd û Seyehmedê to şî mîyandê qesre. Ewniya yewdo siyatale weca roniştewo, ke yew lewê jê erd ra yo û yew lewê jê asmêna wo(yo). Qir sîya wo. Seyehmed vano: “Selamûn aleykûm”. Ayêdo siya vano: “Aleykûm selam.” Erd ra warişt pay. Ti xêr amê, destê yewbinan girot û va “de roşe”.
Seyehmedî va:
- Ez nişêna roşa. Ti zanê ez to gêrena.
- Qey ti mi gêrenê, çî min û to dekewto têmiyan.
- Ti zanê to sekerdo. Ka may mi! Ka pîyê mi? Ka pîrbavê mi! Ka hende keynek û veyvekê ciwanî? To dewirdê Hezretî Ademî ra ena heta rihê ênan giroto. Û ti remay ameyê dekewtî ewta. Mi rê vejî raşte.
- Law willa hezê to nîya, bîlay hezê to nîya. Hela tikê roşe, yew çay û lûxmê nan bore. Ti mêmanê min î. Badî çi miradê to esto ez biyara ca.
- Qethen nêbeno.
Yewbin girewt û amê raşte. Perayî pê. Qeregetran zî ênan temaşe keno; vano ma veynê kam zorê kamî beno. Wûrdî zî têvero şî-amê, yewbin çarna, çarna, … roj qelibya ke hinî bî êre, Qeregetranî destê xo berz kerd va: “Ya rebê mi! Ti yan bidê ey yan bidê ayê bînî. Enînan xo kişt. Gan yewbin de nêverda. Xo bindê ereqî ra kerd.”
Vano wexto ke eno hawa va, Homay teala quwet da û Seyehmedî ay mêrdimo siya hewana xo bina na û bi wûrdî çokan reyde vazda sênede jê ser, ke bikişo. Vanê hema sêney xo cor de acêr da û memikê ja vejiyayê raşte ke cenî ya, yew cenîya sîyatala ya.
Seyehmed ewra de dest û pay piro serd bî, va: “ya rebî! Heta ewro ez çarnena ke filan û bêvan … ena yew cenî ya. Ewro heta êrey hinî ma yewbin werdo, zor mi aye daya erdro. Û ko senî ez mêrê felek û melekê mewtî bikişa. Ena hema yew kota cenî ya. Mi hende ezîyet werd, hende zor da mi.”
Ewra de Siyabend heze tikê xo aqilya û hinî tadya cenêke rê mesela xo va: “Ez eno hawa, eno hawa, eno hawa, … Û cenêke ra va, ti zê gerek mesela xo vaja. Cenêke zî va: “Ezê eno hawa, eno hawa, eno hawa, … Û heta filan ca sînorê min o. Ewra ra daşte, sînorê hewt hebî birayan o. Xeca Zeydan zî waya ênan a. Koma ên û xeymê ênan zî filan ca de pirodayeyê. Sînorê ma ewra ra wo. Ne ên pay sînordê mi nanê, ne zî ez pay sînordê ênan nana. Eno ê min o, ay zî ê ênan o. Eno eydê min o, ay zî eydê ênan o.
Seyehmedî va:
- Hiiiii. Hema to ra daşt zî estî!
Cenêke va:
- Hewt birayî, ên û sewbî eşîrî zaf danê pêro. Feqet têkilê mi nêbenê. Ez zî têkilê ênan nêbena.
Bi eno hawa mesela xo derê vate.
Seyehmdî va:
- De ti hinî ewta de vindere, ma şonê.
Cenêke va:
- Ey ez weyta de vindera, ti yew soz danê mi!
- Çi soz!
- Heta ewro mi xo sera yewî nêdî, ewro mi ti dî. Daşta ti amê se ke, ti mi gênê yan nêgênê! Enî sozî bide mi.
Seyehmedî va:
- Bi soz, ma ewta ra amê se ke ti xo hedre bike ez to bena. Eger ma ewta ra nêameyê se ke, çîdê ma têmiyan de çinyo.
Enhawa soz da yewbinan û şi.
Ey de enînan(Seyehmed û Qeregetran) dinya hinî xo llepa kerda, vanê ma ra xûrtêr, camêrdê yewî çinyo.
Da piro wûrdî birayan ramit şî. Şî ke yew xeym a; bancas heb dîreke sera ya, yew keyneke tede ya, ti vanê qey aşma virsena. Ewra de bî meymanê aye. Keynek derê çî-mî arde, ezet û îkram kerd. De yew keyneka! Seyehmed tadya tira persa:
- Ti çi ya, çikare ya?
Keyneke va:
- Namê mi Xeca Zeydan a. Hewt hebî birayê min î. Ewro hîrê rojî yo şî herb. Ez nêzana merdî, kişyayî, esîr kewtî, ne qal a, ne xeber a.
Seyehmedî va:
- Kamik heta şî?
Xeca Zeydan va:
- Ver bi rojhelatî şî.
Wûrdî biray wariştî va:
- De xatirbê to. Ma şonê. De ke ma dî, ma ko yên reyde yardim bikê.
Wûrdî heze teyrî raykewtî, yela şî. Şv bide rasay ke bavo! Ên û dişmenî têvero pahn bî. Yew çem ewra de esto, ên talan dişmenan ra gênê anê nopoldê çemî, ay bînî zafî û yenê benê dopoldê çemî. Ên anê nopol, ay bînî yenê benê dopol.
Têvero şonê yenê. Hîrê rojî û hîrê şewî yo, hal û karê yên eno hawa yo. Enî hewt bira yê û ay bînî zî eşîr a.
Seyehmed û Qeregetran dekiwenê mîyandê şerî. Seyehmedê to eno pol de dano piro şono ay pol de vejyeno û ay pol de dano piro şono polo bîn de vejyeno. Heze maseyê gole. Kamik şîpa ki şono leşî ard ra kewteyê. Qet texsîr nêkeno. Sileha ey zî çîpê devî yo. Fîneno bide ard ra keno, fîneno bide ard ra keno, … pêro kaf û kûn kerdî. Terş û talan tada. Yewî vernî kewt û yew zî peynî de, ver bi keye amê.
Wexto ke rayîr ra yenê, birayî(birayê Xecê) yewbin reyde qalî kenê û birayo pîl vano “eylekênê, enî carmêrdan ma rê ena hewle kerde; dişmenê ma pêro çimandê ma ver de kiştî, terş û talanê ma açarna û ma xelisnayê, ma derê çi hewlê bikê!” Xo mîyan de vanê “ma nişinê bindê ena hewlida ênan ra vejî”. Pê mişewriyenê vanê, “eger ke nêzewicyaye bo, ma waya xo Xecê biderdê.” Eno hawa mişewrê xo kenê û di hebî biray zî vanê, “liya key şima sebo, ma Xece daya datîzayandê xo, nîşankerda ya. Şima senî wardenê datîzayanê xo fînenê. Enî ma nêzanê bira kam î, wa marê hewlê bikê, ma ko sewbî hawa yên razî bikê, qey şima ceniya şarî danê.” Ewra de biray pêkûwenê. Vanê hela ma şorê veynê Xeca waya ma vana çi.
Xece keye de çimê ya rayîr ra mendî, temaşe kena û ewniyena ke terş û talan açarnayo yenê. Seyehmed vernî de û Qeregetran û ayê bînî zî peynî de yenê. Ameyê keye resay û Xece ewniyaye ke birayê aye têro şonê yenê û pêmişewriyenê, agêraye va, “çi bîyo, şima vanê çi!” Birayan va: “willa birayo pîl û enî eno hawa … vanê, enî bînî zî eno hawa … vanê. Xece zî vana: “De willa seke şima mi bidê û o zî mi bigîro (hinî ena hewle ra pîlêr çî esto) ez ey gêna. Tayn birayan va: “La datîzay ma?” Birayo gird vano: “Datiza-matîzayê çinî. Eke wêra de hende hiner kerdo, ko ewta de zî hinerê yê bibo. Cadê xo de vinderê. Xeber înan rê berşawênê vajê heyran ay gûreyo ke şima vanê nêbeno, de key game ke amê ma serde, Homay pîl o. Enî wûrdî camêrdî ewta de marê besî.” Eno mişewre kerd û sozê Xece da bide.
Soz da bide û Seyehmed tadya va ke “Ez şona şehar, gûrê veyvî yo. Madem ke ma veyve kenê, naşt-daşt veyvî û veyveke rê çî-mî lazim beno. Ez şona gêna û yena, ma dîrê rojî veyve bikê û veyveka xo bigirê şorê.”
Eno hawa pê mişewriyayî û Seyehmedê to wenişt mayînda xo şî. Gelekî ca dûrî kewt û yew xeyal ame bide va, “liya ay biray mi cay mi de xayinê nêko, nêwardo Xece nêgîro cay ra nêşoro. Ez şona. Ez şora şehar bêra û ke ca de nêbo, ez ko se bika.” Bi enî xeyalî reyde peyser agêra ame. Biray yê (Qeregetrani) va:
- Seyehmed qey ti peyser amê, to xêr o?
- Willa qe. Qeregetranî va:
- Ti zanê ay ke to pîze de esta, şeytanî eno hawa kerdo to. To ra vato çi? Vato “Qeregetran Xece nêgiro cay ra nêşoro. O ti xapênayî eno xeyal to rê viraşto, ti agêrayî amê.”
Seyehmedî va:
- Willa eno hewa bî.
Eger eno hewa yo, ma birayê yewbinî, to çi bala şeytanî daya? Ha torê biyar linganê mi qeydî bike; kilîtê qeydan deke cêbda xo û hema şo. Badî yew gûre bibo eke, na raye ti poşman benê.
Seyehmedê to hêdîka ard lingê Qeregetranî qeydî kerdî û matef dekerd cêbda xo, dapiro şî. Şî şehar resa wêra de yew şew mend û yew hewn dî, ke Qeregetran birîndar o, terş û talan tê qelibya yo, datîzayan Xece girota berda. O ewra de hinî kermer zî ca verda, tepa agêra ame. Xo hete va, “mi xo Qeregetranî ser biresnanynê bes bî.”
Ame ke, bira(yani Qeregetran) hanîko lingê ey qeydan de û des hebî leşî ewra de vistî. Lingê yê qeydan de bî û bi destan reyde dayo piro. Û ên zî laşê yê wêra de visto, ke hema hema ruh tede yo. Xecê zî girota yella şî. Seyehmed hal û hewalê Qeregetranî persa, ewra de yewbinanê helal kerd û kewt pey şopda ênan, şî.
Zaf tay gelekî şî û xo yên resna. De heze verg o. Eno pol de dapiro, ay pol de vejiya, ay pol de dapiro eno pol de vejiya û laşê pêrin erd ra derg kerd, Xec girote û peyser agêra. Hinî nêşî Qeregetranî hete. Qeregetran ewra de mend û ay cenêka siyatala zî cadê xo de mende. O yewna rayir ra agêra û vera xo da Koyê Sîpanî.
De Koyê Sîpanê Xelatî, yew koyo ke nîno tarîf kerdiş. Dar û berê yê bêhed û bêhesab o. Zaf berz o û her wext serê yê vewr û varit a û kinarê ey yê rojhilatî yew tarhano berz o. Vanê Seyehmed û Xece amê nizdî ay tarhanî û seyda yew vinişkêr de roniştî. Seyehmed tadya Xece ra va; “Willahî ez zaf betilyaya, xînt bîya. Hewnê mi yeno. Ti çokê xo derg bike ez serê xo serna û gamî biwûsa.” Xece çokê xo raşt kerd û ey zî serê xo ser na, rakewt.
Seyehmed rakewt û gamî vêratî, Xece ewniyaye ke yew gakovîya makî û şeş hebî zî gakovîyê nerî dime kewtî, ya pey ra fetilnenê. Ay gakovî heme-pêro gird î û mîyan de yew tena gilover û wûrdêk o. Ay gakovîyo wûrdêk, ena kişte xo ver ay dano, ay kişte xo ver ay bînî dano…. Û manga hemina girote. Şî wêra de dekewt yew lemda xişne mîyan. Ay bînî pêro dormare de vindertî û ay şinik şî ya hete.
Xeca Zeydan ena sero, xo hete tefekûr bî va; eno gakovîyo wûrdêk Seyehmed o û enî bînî zî datizayê min ê. Bewnî çiqas wûrdêk o û enî hemin ra jêhatîtir o. Dêmek Seyehmed zî eno hawa jêhatî yo, ke ez hewt birayan û datizayandê mi ra girota, arda.
Ay wext dem û dewranê key perde aye, yeno ay vîrî û hesrî çimandê ya ra yenê warr. Wexto ke hesrî çimandê ya ra yenê warr, çilka hesrandê aye ridê Seyehmedî ro bî û Seyehmed xo hesiya.
Tadya va:
- Qey ti bermena?
- Veng ra, qe.
- Nê, qey zerra to mi de çinya, coka ti bermena.
- Nê willa, ay mesela nîya.
- La nê ke çiyo?
- Lila ez torê raşt vaja; bewnî yew gakovî wêra de, hende wûrdêko zî û heme wehtinê bînan ra ay manga girote. Xo ver ay dano, xo ver ay dano, xover ay bînî dano. Ez dişmîş bîya mi va, Seyehmedê mi zî eno hawa wûrdek o û ez hewt birayan û datizayana girota. O zî sey Seyehmedê mi jêhatî yo. Ay mi vîri kewtî û bermî mi ame.
- Key to sebo! Ez dinya de felekî gêrena, ciwanmêr gerek mi sera çinî bo, to ez kerda hembazê gakovî. Willa namê Homa yo, heta ez yê nêkişa û goştê yê to rê nîyara, hinî nîna to hete nêroşena û ê min û to zî qedyena.
Seyehmedê to warişt gakovî dime kewt û yew taran(yew zinarî sero) de vernî bide girote. Yew tîr û kemanê ey zî bînê, bazinê yê sêmên bî. Coka tira vanê “Seyehmedê Silîvî, xwedî tîr û kevanê bazinzîvî”. Tîr û kevan senî ke xo çimî vera na, dapiro gakovv têserde qelibna. Gakovî teqley da, şî lewedê taranî ra vindert. Vanê Seyehmed zî kişta cêrî ra vêreno ke şoro yê tebîşo serebirno. Feqet wexto ke vêreno, gakovî wûrdî linganê xo çift weşaneno û sênedê yê ro gunyenê û Seyehmedê to cor de zinar ro kûweno warr. Kewt û cor ra ame nêmedê taranî ra yew kelbedê vinişkêr ra mend. Ne kê şêne cor ra bide resê, ne zî kê şênê cêr ra bide resê.
Xeca Zeydan tena mend koy Sîpanî ra. Mexreb bî tarî, mij û dûmanî erd girot, qirê vewre erdo yo. Hewsarê mayînda ye destê Xece de, Xec mayîn gêna û dekûwena şopda yê. Şona, şona lewê yew taranî ra ewniyena ke, yew nalîn bindê zinarî ra yena, yew tekê sewldê yê zî wêra de kewte yo. Xece hinî fam kerd, ke gakovî dayo piro. Û ay wext tadyena Seyehmedî ser, veynda yê dana. Vengê Xeca Zeydan senî şono Seyehmedî reseno, tikê ribê ey teze beno, germ beno, newera gan dekûweno. Agêreno Xece ra vano: “Ti şo, rayirdê xo ra memane. Yewdo sey Seyehmedî biveyne û xo rê marre bike. Ti mi xo vîrî nêka. Eger to rê yaw gede bibo se ke, namê yê Seyehmed pane. Guney mi mildê to de ke, ti yê dêsan vera bêwayîr verada”.
Xece şara xo akena û pê çimanê xo girêdana, bestena selawata xo ana û cor de xo erzena warr. Wexto ke xo vist, cor de şî eyê sero gûnyaye, vinêşkêr kok ra qilya û Xece bi Seyehmed û vinişkêr ra têro pêşyayî gindir bî şî cêr, kewtî mîyande ay zinaran û taranan.
Vanê Homay talla wûrdi pîya kerdî di dehlêrî û ay dehlerî taxdê ay zinaran de çit(zewnc) vejyayê cor û serre bi serre gakovî yenê sera wenê.
[1] Goreyê ca û vatoxan, ena mesela û nameyê qehremanê aye ciya ciya vajyenê. Tay cayan de vanê “Seyehmed û Xece”, tay cayan de vanê “Sîehmed û Xece”, tay cayan de zî vanê “Sîyabend û Xece”. Ena mesela ke şima etiya de wanenê, Gêl de bi vatedê Hûsê Qûçî gore ameya nûstiş. Hûsê Qûçî wexto ke ena mesela ma rê vat, 93 serre bî. Serra 1996 de dinya xo bedilnaye. Homay rehma xo bide biko.
[2]Ewta de wûrdî piya veracê bi deyre reyde ciwab danê yewbinan. Ma goreyê vatiş û qisandê Hûseynê Fare deyra ênan biwanê:
Lo, lo, lo, lo, lo, loo … !
wey lo, wey lo, wey lo … !
ax de lo, lo, lo, lo, lo … !
lo Seyehrnedo! Çiyayê Sîpanê dûman û hewa bi mij e,
êvar e, teyr û tiya li ser qije qije,
kesê dewr û zemanan ne dîye, ne bînaye,
li bextê min rebena xwedê ra,
ho li çiyayê Sîpanê, seyd rabe seydvanê xwe bikûje,
wî de lo, lo, lo, lo, lo … !
Dengê Xecê çû Seyehmed, hinkî rihê wî teze bû û wisa li Xecê vegerand:
Lê, lê, lê, lê, lê, lêê … !
wey lê, wey lê, wey lê … !
lê Xecê megrî, vê sibekî melorîne.
hêsiran li ser siwarê xwe da mebarîne.
de rabe îro lingê xwe zengûyê demirqirê şê bixîne,
xwe berde bajarê Encewazê,
li xortê geryayî û ji kalê zamana bipirse,
yekî mîna Seyehmedê xwe bibîne, li xwe ra mar bike.
gava xwedê gedekî da te,
guneyê min li estiyê te be,
yekcaran ti wî bihêlî ber sîya diwaran,
mal mîratê tiyê min jibîr nekê,
yekcaran navê birindarê xwe bi rê xîne,
wî de lê, lê, lê Xeca min a jarê!
bes kilaman li ser siwarê xwe da bavêje xwarê
newal û berbendê asê û teng ên Sîpanê,
bi rindî bimîne mal mîratê,
vê sibê te ez helandim Xecê!
bi tevî derê megrî,
wey lê, wey lê, wey lê, wey lê … !
Xecê dibê:
Lo, lo, lo, lo, loo … !
wey lo, wey lo, wey lo … !
ezê li çiyayê Sîpanê ketime şevê van şevreşa,
îro şevê van şevreşa dengê dîkan tê,
nizanim dîkê gundan e, nizanim dikê erşan e,
vê sibê bala xwe bide, siyên êvarê vegeryane,
xwe berdane ser mîratên gulan û sosinan,
rihan û ava binevşan,
ez tenê mame li tengê Sîpanê,
min pişta xwe daye keviran, daran, kendal û ferşan,
li alîkî te dengê guran,
qêrînê xenzîran û xozan û hirçan.
mîratê Demirqirê Şê pîkolan dikole,
malmirato hêsiran dibarîne,
ez li tengê Sîpanê, newal û derbendên asê mêze dikim,
têda tê dengê birîndaran,
vê sibê hewar û fîganê van nexweşan e,
ax de lo, lo, lo, lo, lo … !
Şêro ezê çi negrîm,
nalînên te tên, hêsirên min nasekinin.
bi navê xwedê ezê xwe li ser te da bavêjime xwarê.
min bi be nik gulan, derkevin nav vê sibatê,
miradê me nebû li vê dinyayê,
emê şa bin li wê dinyayê,
Lo, lo, lo, lo, lo Şêrê mino!
Wey lo, wey lo, wey lo.
Xecê dixwaze ku xwe bavêje, Seyehmed nahêle û dibê:
Lê, lê, lê, lê, lê, lêê … !
wey le, wey lê, wey lêê … !
Xecê ez im lê, Seyehmedê Silîvî ez im,
sêviyê destê ap û amojê ez im,
ewê ku heft salî ji xwe ra hêsîrê ap û amojê bû ez im,
sebebê kuştina xalan tenê ez im,
sebebê Hecî Bedirxan Beg ê başbazirganê salê ez im,
sebebê Qeragetranê bira ez im,
sebebê heft bira û dozdeh pismamê te yê wekî şêr ez im,
sebebê Demirqirê Şê, bêxwedî hiştîye li çîyayê Sîpanê, ez im
sebebê çavê belek, bejna bûkî îro kiriye xwarina gurên çîyayê Sîpanê, ez im
ewê ku li felekê digerya, li dinyayê çavsorî dikir ez im,
de ewê ku ve sibê çavsorî dike li dinyayê ez im,
sebebê gidî vê sibekî, bejna bûkî Xecê ez im,
sebebê gidî malmîratê îro dîsa vê sibê ez im,
çavê belek, bejna bûkî bêxwedî hiştîye ez im Xecê!
ewê çavsorî dikir li dinyayê, felekê malxirab digerya ez im Xecê!
de îro kuştiyê destê gakoviyê çolê,
li tengê Sîpanê, newal û derbendê asê da asê bûye bêxwedî,
li çîyayê mij û dumanê ez im Xecê!
de lê, lê, lê, lêê … !
Xecê megrî lê, megrî gulîsora min megrî,
Xwedê kerîm e.
Xecê dibê:
ezê çi negrîm malmîrato,
nalînên te tên, hêsirên min nasekinin bi xwe tên,
ezê li ser te da xwe bavêjime xwarê,
emê bibin du gul derkevin nav vê Sibatê.
miradê me nebû li vê dinyayê,
emê ji xwe ra şa bin li wê dinyayê.
Gidî wey lo, wey lo, wey lo, wey lo !
Seyehmed dibê:
lê Xecê çiyayê Sîpanê bişewite
gelî, newal û mesilê wan bi neqeb e.
ey de cotê şalûl û bilbila,
li hal û dilê min û Xeca min ra dixweynê sêsed û şêst û şeş zimanê.
bi awakî li ser me da îro qibe qibe,
qîmîşê çavê belek û bejna bûkî meke,
malmîratê xwe bi ser min da îro meavêje xwarê,
birîna min xedar e, li ser darên benîştoka ez mame,
malmîratê ezê bimirim,
gulîsora min here, vê sibê tu bidî xatirê xwedê tu xwe neavêje,
here îro xwedê bi te ra be, bi îşe te ra be.
wey le, wey lê, wey lê, wey lêêê!
de lê, lê, lê, lê, lêê!
Lê Xeca min a jarê,
bes kilaman îro li ser siwarê xwe da bavêje xwarê,
de malmîratê îro te ez helandim
newal û derbendên asê û tengê Sîpanê bi tevî dar e,
Xecê megrî te ez helandim wey lê, wey lêê!
Xecê dibe:
Loo, de loo, de loo!
wey loo, wey loo, wey lo!
lo Seyehmedo! Ez li çiyayê Sîpanê ketime îro dîsa li vî milî,
lingê Seyehmedê min li qoçê gakovî şimitî
îro ketiye li ser dara benîştoka,
xwîn bi simbêlê sosinî da dihatî,
ez dilê te nizanim, ez dizanim dilê min rebena xwedê,
mîna pesê ser sêlê û agirê darê, alav û agir pê ketîye
ji bo şêrê min dişewite.
ezê bi çiyayê Sîpanê ketime,
gelî, newal û mesilê wî bi zinar e,
cotê şalûl û bilbilan ji halê min û Seyehrnedê min ra dixweyne
bi awakî li ser me da zare zare.
çîyayê Sîpanê girtîye mij û duman e,
malmîrato li min ne cî ye, ne war e, ne sitar e.
ez bi xwedê wahd kim, ez pey te da mêr nakim li dinyayê,
ezê çavê xwe bigrim, îro li ser şêrê xwe da xwe bavêjime xwarê,
Wey lo, wey lo, wey looo!
Derbarê 









WAR Hejmar 8 : Kovarabir on Çar, 8th Şub 2012 17:00
[...] Seîd VEROJ [...]